İran haqqında

İran haqqında

İran və ya İran İslam Respublikası, Asiya cənub qərbində və yaxın şərq regionunda yar alır. İran dünyanın ən qədim sivilizasiyalarından birinə ev sahibliyi edir dünyanın antik mədəniyyətinə sahibdir. İran paytaxtı Tehran şəhəridir. İran sözü fərzi Pro-pars “Ariyanam Xəştəram” sözündən və “Arilər yurdu” mənasında zamanla İrana çevrilmiş. Yunanlar Ahamneller dövründə bura ilə tanış olduğunda Pers adı verib digər Avropa ölkələri müxtəlif tələffüzlə Persia ve Perse demişlər. 1934-ci ilində Rza Şah qərari ilə əcnəbi ölkələrə yalnız İran adı deyilməsi elan oldu.

İran, 1.648.195 km² quru ərazisi ilə sahəsinin böyüklüyünə görə Yaxın Şərq regionunda ikinci, 79.926.270 nəfər cəmiyyət ilə dünya ölkələri arasında isə 17-ci yerdə qərarlaşmışdır.  

İran sivilizasiyası

Tarixdə İranlılar birinci millət və İran şahənşahı tarixdə birinci imperatorluq sayılır. İran şahənşahları ya İran imperatoru, İranın dağlıq ərazisində İranlı dilli olaraq qərb Asiya, Cənub Asiya, mərkəz və Qafqaz regionuna hökmdarlıq etmişlər. Bu şahənşahlıq Ahamenlər ilə başlar və Pəhləvi ilə sona çatır. Ahamenlər sülaləsi bu şahənşahlığı başlar və Darus və Xəşayar ilə Fars vilayətində birləşmiş şəkildə şahlıq etmişlər.

Ahamen imperatorluğu İran imperatorluğu sayılır, digər imperatorlara görə qlobal tarixdə bütün dünyana qələbə etmiş sayılır. Həqiqətdə təkcə yüzdə altı faiz qalmışdır ki dünyanın yarısın ələ keçirsin. Ahamen imperatorluğu qüdrət dövründə yer kürəsinin 44.48% əl tapmiş eradan öncə 480 ilində dünyada hər iki nəfərdən biri İran hökmdarlıq altındaydı. Ahamenlər digər imperatorlar əksinə dünyanı ələ keçirmədə daha şanslı olmuşlar.

Iqlim

İran iqlim baxımından ən unikal ölkələrdən biridir. 50 dərəcə temperatur fərq qış və yaz mövsümində, dörd mövsümlü ölkə adını İrana qazandırmış. Bir haldaki Şəhrkord qış gecələrində sifirin altında 30 dərəcədir, Əhvaz əhalisi yayda 50 dərəcə temperaturu təcrübə edilər. Dünyanın ən isti nöqtəsi 2004-2005 ilində Lüt çölündə İrana aiddir. İran yağıntı baxımından yarı quru və quru iqlimə sahibdir. İranda yağış miqdari çox dəyişkəndir. Şimalda Rəşt şəhərində bu miqdar 2113-mm çatar. Çöl ərazilərində yağıntılar ümumiyyətlə çox aşağı və təxminən 15 mm-dir. Şimal-qərbdə və qərbdə, Alborzın cənub yamaclarında və şimal-şərqdə 500 mm-ə qədər əhəmiyyətli olur. Digər regionlarda yağıntı 200 mm-dən artıq olmaz.

Şimal sahili yayda isti və rütubətli, qışda mülayimdir. Şimal-qərb və qərb bölgələrində mülayim yaz və soyuq qış, cənub bölgələrində isti yay və mülayim qışlar var.     

Mədəniyyət

Iran 2016 il Siyahıyaalmaya görə 79.926.270 nəfər cəmiyyət ilə dünya ölkələri arasında isə 18-ci yerdə qərarlaşmış ki 78.166.822 İranlı, 1.583.979 Əfqanıstanlı, 34.532.0 Əraqlı, 140.320 Pakistanlı, 71310 Türkiyəli, 20.8044 digər ölkə vətəndaşı və 105.060 bəyan edilməmiş mövcuddur.

İran ölkəsi müxtəlif etnik qürublara şamildir. İran etnik tərkibi 50% Fars dili, 19% Azərbaycanli, 1% kürd, 6% gilək və Mazan, 2% Bəliç, 2% ərəb, 2% Türkmən və 1% digər etniklərdən təşkil olur.

 

Turistlik cazibələr

İran, bir neçə min illik tarixi və mədəniyyətə malik, dörd mövsümlü, xoş iqlimli ölkədir. Bütün bu xüsusiyyətlər əl ələ verib zəngin turistlik cazibələr yaratmışdır. İranın hər bir nöqtəsinə Səyahət edirsiniz insanı valeh edən heyrətamiz tarixi məkanlar və təmiz təbiətlə qarşınıza çıxar.

Son illərdə İranın turizm sənayesinin böyüməsi ilə İrana gedən turistlərin sayı da kəskin şəkildə artdı, bir çox xarici turist və saytlar İranla bağlı fikirlərini bəyan edirlər.

Şimal regionu: Xəzər dənizi sahilləri İranın ən önəmli turistlik və cazibəli regionu sayılır ki hər il bir çox istirahət ovqatın burda keçirdilər. Xəzər regionunu sıx və birləşmiş orman Əlborz ətəklərində bitmiş, səyahət edənlər səyahət boyunca yol kənarında dəniz və yam yaşıl orman və təravətli dağları müşahidə edirlər.

Qərb və şimal qərb regionu

 Əlburz və Zagros dağları qış mövsümündə qarla örtülüdür. Buda qış idmanları üçün sahə yaradır və İranın ən vacib turistik imkanı həyata keçirdə bilir. Yaz mövsümində dağ ətəkləri mülayim iqlim, gözəl təbii mənzərələr, şəlalələr, çeşmələr və təbii mağaralar cəlbedici ərazilərə çevrilir. Mineral sular hər sahədə turizmin inkişafında amillərdən biridir.

Dini ibadət yerləri: Dini mərkəzlər və müqəddəs yerlər İran turistlikdə ən vacib yeri alır. İmam Rzanın müqəddəs hərəmi Məşhəd şəhərində dini və turistlik sahəsində ən vacib mərkəzlərdən biridir. Hər il şəhərə qonşu və müsəlman ölkələrindən çox sayda iranlı və xarici şəxs zəvvar gəlirlər.

Abidələr və tarixi binalar: Fars vilayətində Taxt Cəmşid, naqşı Süleyman və İstəxr xarabaları və Taxt Süleyman, Pasargad kimi tarixi abidələr həmçinin İslam sonrası məscidlər, hamamlar və Vəkil Bazarı, Quran darvazası, Hafiz və Sədi məzarı İranın tarixi və mədəniyyət turistlik cazibələrində sayılır və İranın mədəniyyət paytaxtıdır.

İranın digər turistlik cazibələrindən biri təmiz və əl dəyməmiş təbii əraziləridir ki hər qonağı özünə heyran edir. İranın təbii regionları dünyada taysızdı və dünyada eşi yoxdur.

Təhlükəsizlik

Mütəxəssislər təhlükəsizliyi, etibarlı təhlükəsizlik hiss ilə fərqli olduğunu düşünürlər. Belə ki mümkündür cəmiyyətdə təhlükəsizlik olur lakin təhlükəsizlik hissi olmur. Buna görə təhlükəsiz olmadığımızı bilməliyik və ya təhlükəsizlik hissi etmirlər. Olduğu halda, bu əmniyyətsizlik və ya təhlükəsizlik hissin olmadığı hansı mövzulara və nə qədər real olduğuna bağlıdır.

İranda turist sənayendə işçilərin təcrübəsi göstərir ki ümumiyyətlə İrana səyahət edənlər əvvəlcə əmniyyəsizlik hissi ilə daxil olurlar lakin səyahət sonunda İranı təhlükəsiz görürlər.

Səfərdən əvvəl İranı təhlükəsiz ölkə hesab etməmələrinin bir çox səbəbi var. Misal olaraq hər ölkə üçün fərqli tövsiyələr ola bilir. Misal üçün İrana səyahət tövsiyələri İngiltərə ofisi tərəfindən belə ünvan olmuş: İran və beynəlxalq cəmiyyətlər arasında siyasi gərginlik səbəbindən turistlərə tövsiyə olunur İrana səyahət proqramlarını media xəbərləri və səyahət tövsiyələrin ciddi şəkildə tətbiq etsinlər”.

2009 ilində vətəndaşlarımla bərabər Brizlə səyahət edirdik. 12 saat ərzində üç dəfə sərnişinlərdən üçü Riyo-dojaniro sahillərində hücuma məruz qaldılar. Lakin bizim ölkəmizdə çox az görünər bir mövzudur, niyə ki İranlılar turist sevəndilər. Lakin qlobal səviyyədə özümüzü xalqa mehriban və səbirli göstərməmişik, bir haldaki realda belə deyildir. İranda dünya cəmiyyətinin tanımamağı, İranlıların xüsusiyyətlərinin ən vacibindən su istifadəyə səbəb olmuş və mövzu əksi üz vermişdir.

Beynəlxalq SOS təşkilat ruporlarında dünya ölkələrinə təhlükəsizlik xüsusunda səyahətdə bir çox faktor qiymətləndirilir o cümlədən qeyri-adi zorakılıq, məzhəb, siyasi və ya vətəndaş iğtişaşlarının miqdarı və terror hücumu ehtimalı faktorlar nəzərdə tutulur. Turistlərin ən vacib faktorlardan səyahət effektivliyində məqsədin əmniyyəti və təhlükəsizliyi cani, ictimai və siyasi nəzərdə tutulur. Bu faktorlar əsasında dünya ölkələri təhlükəsizlik ehtimalı 5 kateqoriya yəni “Çox az”, “Az”, “orta”, “çox” və “çox yüksək” kateqoriya olmuşlar, Finlandiya, Norveç, Danimarka, İsveçrə və İslandiya kimi çox az ölkə təhlükə riski az kateqoriyada yer alırlar.

Lakin günümüzdə yaxın şərq ölkələri dünyanın böhran bölgələr sayılır və təşkilat tərəfindən təhlükəli region tanınır və qiymətləndirilir o cümlədən Suriya, İraq, Yəmən təhlükədə ən yuxarı səviyyədədir. Bununla belə, İran bu regionun mərkəzində yerləşir və beynəlxalq SOS təşkilatına görə səyahət üçün “az təhlükəli” ölkələr sırasında. Hətta dünyanın ən önəmli ölkəsi Türkiyə bu kateqoriyada yer almamış və Səudiyyə Ərəbistanı və Türkmənistan kənarında qiymətləndirilir və daxil olan turistlər təhlükə riski orta səviyyədədir.

Keçmiş və günümüzdə İran tarixinə baxdıqda görürük ki İran xalqı hər zaman müxtəlif ırq və dinlərdə yan yana yaşamışlar. İndilikdə ölkəmizdə Zərdüştilər, xristianlar və Müsəlmanları bərabər birlikdə yaşamaqdadırlar buda ölkədə ictimai təhlükəsizliyi göstərir.

Turistlər bilmələri lazimdir ki İran savaş peşində deyil və hər turist İranda əslində təsəvvür edə biləcəyi ən yaxşı qarşılaşmanı görəcək.